X
تبلیغات
ایران فاینانس - کلياتي در خصوص پول و عرضه و تقاضای آن

ایران فاینانس

فاینانس و مدیریت مالی

کلياتي در خصوص پول و عرضه و تقاضای آن

 

بسمه تعالي

 کلياتي در خصوص پول و عرضه و تقاضای آن:

 

·   تعريف پول و سیر تحول آن

·   بررسي نقش و وظایف پول

·   انواع پول از دیدگاه بانک های مرکزی

·   تقاضای پول و عوامل موثر بر آن

·   نظریه های اقتصادی در خصوص پول و تقاضای آن

·   عرضه پول و عوامل موثر بر آن

·   منابع و ماخذ اين بخش

 چکيده :

پول و عرضه و تقاضای آن از مباحث کلیدی اقتصاد و تاثیر گذار بر شاخص های مهمی مانند تورم, نرخ بهره, اشتغال و ... می باشد. در این بخش ابتدا تعریفی از پول و سیر تحول آن به صورت خلاصه ارائه گردیده و در ادامه نقش آن توضیح داده شده است. انواع پول , تقاضای پول, عرضه پول و نظریه های اقتصادی راجه به پول از مباحثی می باشد که در این بخش مورد بررسی قرار گرفته است.

 1-     تعريف پول و سیر تحول آن:

پول به مانند سایر مفاهیمی که کاربرد فراوانی در بین عامه مردم دارد, دارای تعاریف و مفاهیم متعددی است که گاهاً با تعریف اقتصادی آن تفاوتهای آشکاری دارد. لیکن تعریف اقتصادی" پول عبارت است از هر چیزی که در ازای کالاها یا خدمات یا برای بازپرداخت بدهیها مورد قبول واقع شود" طبق این تعریف پول چیزی فراتر از آن است که توسط مردم استناط می گردد. چرا که پول از دیدگاه عامه عبارت است از اسکناس و مسکوک در دست مردم که این تنها بخشی از تعریف فوق را شامل می شود. پول از متغیرها و عوامل بسیار کلیدی در اقتصاد است و بایستی مدیریت گردد, و از آنجائیکه چیزی قابل اندازه گیری نباشد قابل مدیریت نیست لذا لازم است تعریف دقیق و عملیاتی از پول صورت گیرد که در قسمتهای بعدی تعریف عملیاتی ارائه شده برای پول و عرضه پول ارائه می گردد. به عبارت دیگر اقتصاددانان برای پول با توجه به تعریف فوق معیارها و مشخصاتی تعریف نموده اند تا تفاوتهای آن با وجوه نقد, درآمد و ثروت مشخص گردد. با توجه به تعریف فوق پول در ابتدا به صورت کالا بوده و در مبادلات کالاها در ازای کالاها و خدمات یا رد دیون مورد پذیرش واقع می شدند که مطابق با تعریف پول بوده و پول کالایی نامیده می شدند. البته لازم به ذکر است که در مبادلات پایای نیز کالا نقش پول را داشت ولی پول کالایی بیشتر برای دورانی مطرح می گردد که در هر منطقه ای کالای مسلط و دارای مقبولیت بالا به عنوان معیاری جهت ارزشگذاری کالاهای دیگر مورد استفاده قرار می گرفت. با توجه به تعدد کالاهای مورد استفاده قرار گرفته به عنوان پول و بحث استهلاک و مشکل نگهداری آنها باهث گردید به جای تعدد کالاها, کالاهای خاصی که دارای استاندارد بوده و دارای عمر بیشتری بوده و ... به عنوان پول مورد استفاده قرار گیرند که در این میان طلا و نقره با توجه به محدودیت عرضه, مقبولیت عمومی و ... به عنوان وسیله مبادله و ارزشگذاری پذیرفته شده و به آن دوران دوران پول فلزی می گویند. بعد از مدت زمان زیادی از رواج پول فلزی با توجه به مشکل حمل و نقل آنها و ... صرافان در قبال دریافت پول فلزی از تجار و مردم رسیدهای کاغذی به آنها می دادند که در ازای دریافت کالاها و خدمات و همچنین رد دیون مورد پذیرش واقع می شدند. بنابراین پول کاغذی اختراع و جایگزین پول فلزی گردید. با گسترش معاملات و شهرنشینی چک در معاملات جایگزین گرداخت پول نقد یا اسکناس شد که به آن پول تحریری گفته می شود و در کشورهای صنعتی بیشترین کاربرد را در معاملات دارد. و در سالهای اخیر با گسترش IT پول الکترونیکی می رود که وسیله مبادله مسلط اقتصاد گردد.

 2-     نقش یا وظایف پول:

همانگونه که بيان شد در طول تاریخ انواع مختلف پول وجود داشته است که فارغ از نوع و جنسیت آن همگی نقش و وطایف یکسانی را داشته اند که به شرح زیر می باشد:

2-1- پول به عنوان وسیله مبادله:

در این نقش که اصلی ترین نقش پول نیز بوده و موجب تحولات پول نیز شده است, پول وسیله ای است برای پرداخت بهای کالا ها و خدمات خریداری شده. استفاده از پول به عنوان یک وسیله مبادله موجب کارایی اقتصادی شده و از اتلاف وقت و صرف هزینه جهت دادو ستد کالاها جلوگیری می نماید.

2-2- پول به عنوان معیار سنجش ارزش:

نقش پول به عنوان معیار سنجش مقایسه کالاها و خدمات با یکدیگر است. به عبارت دیگر با پول می توان کالاها را با یک معیار واحد ارزشگذاری نموده و ارزش کالاها نسبت به یکدیگر را با آن معیار واحد که همان واحد پولی می باشد مورد مقایسه قرار داد. اگر پول وجود نداشت به مانند دوران مبادلات پایاپای بایستی کلیه کالاها و خدمات نسبت به هم ارزشگذاری می شدند که با تنوع عظیم کالاها عملاً این امر غیر ممکن می بود.

2-3- پول به عنوان وسیله حفظ ارزش (پس انداز):

یکی از نقش های مهم ولی مبهم پول وظیفه حفظ ارزش آن است. با توجه به تورم و بحث ارزش زمانی پول به نطر می رسد که پول وسیله حفظ ارزش نباشد. ولی با در نظر گرفتن ریسک دزدی, آتش سوزی, فاسد شدن و هزینه نگهداری کالاهای فیزیکی و همچنین بحث قدرت نقدشوندگی نقش پول به عنوان وسیله حفط ارزش مشخص می گردد.

 3-     انواع ( تعریف عملیاتی ) پول از دیدگاه بانک های مرکزی

همانگونه که در قسمت تعریف پول بیان شد, برداشتهای متفاوتی می تواند از پول به عمل آمده و محاسبه آن را مشکل نماید. اما از آنجائیکه در هر اقتصادی بانک مرکزی متولی عرضه پول و بازار پول آن می باشد لذا تعریف عملیاتی از پول لازم است که به انواع زیر تقسیم می گردد.

3-1- حجم پول در گردش (M1)

حجم پول در گردش یا به اختصار پول در اقتصاد برابر است با اسکناس و مسکوک در دست مردم به اضافه سپرده های دیداری و چکهای مسافرتی. این تعریف پول نزدیکترین تعریف پول با برداشت عموم و تعریف اراده شده می باشد چرا که عناصر ذکر شده در این تعریف دقیقاً در معاملات روزمره توسط عمومو مورد استفاده قرار می گیرد. بنابراین پول در گردش در یک اقتصاد عبارت است از:

 چکهای مسافرتی + مانده سپرده‌هاي دیداری + سکه و اسکناس در دست مردم = M1

3-2- نقدینگی (2M)

نقدینگی مفهومی فراتر از پول در گردش بوده و آن قسم از دارائی ها که در مدت زمات کوتاه قابلیت تبدیل به پول نقد و استفاده در مبادلات را دارد, نیز شامل می شود. بنابراین نقدینگی یک اقتصاد عبارت است از پول در گردش و مانده سپرده های غیر دیداری بخش خصوصی. به عبارت دیگر در محاسبه نقدینگی مانده سپرده های غیر دیداری بخش دولتی قابل محاسبه نیست. محاسبه نقدینگی به شکل زیر می باشد:

 سپرده های مدت دار بخش خصوصی +سپرده های پس انداز بخش خصوصی+ 1M = 2M

 3-3- (3M)

3M تعریف دیگر و گسترده تری از پول می باشد که برخی از اقلام دارایی که دارای قدرت نقد شوندگی بالایی می باشند به نقدینگی یا 2M اضافه می گردد. این اقلام دارایی عبارتند از : سپرده های مدت دار, قراردادهای بازخرید مدت دار و سهام شرکتهای فعال در بازار پولی که سهام آنها از قدرت نقد شوندگی بالایی برخوردارند.

3-4- (L)

L آخرین و کاملترین تعریف ارائه شده از پول است که برخی دارای هایی که شکل پول ندارند ولی از قدرت نقد شوندگی بالایی برخوردارند به 3M اضافه می­گردند. این دارایی ها عبارتند از: اوراق بهادار با توان نقد شوندگی بالا مانند اوراق خزانه کوتاه مدت, اوراق تجاری, قبولی بانکها و اوراق قرضه پس انداز.

 

4-     تقاضای پول و انگیزه آن:

تقاضای پول عبارت است از مقدار پولی که افراد آن را در قالب اسکناس و مسکوک و حساب جاری نگهداری می نمایند.  جهت نگهداری یا تقاضای پول دلایل مختلفی در قالب انگیزه تقاضای پول مطرح گردیده است که به شرح زیر ارائه می شود:

4-1-            انگیزه معاملاتی:

یکی از مهمترین دلایل تقاضای پول عدم مطابقت یا یکی نبودن زمان دریافت درآمد و مصرف می باشد. افراد اغلب نیاز مصرفی به صورت روزمره داشته و بایستی پول برای مخارج روزانه داشته باشند اما درآمد خود را در یک روز خاص برای دوره خاص دریافت می نمایند. از آنجائیکه مخارج افراد تا حد زیادی بستگی به سطح درآمد آنها دارد لذا تقاضای پول برای انگیزه معاملاتی تابعی از درآمد ملی می باشد.

 

4-2-            انگیزه احتیاطی:

افراد و بنگاهها همیشه می توانند با حوادث و رخدادهای غیر مترقبه ای اعم از خوشایند یا ناخوشایند مواجه گردند که مستلزم صرف و پرداخت پول باشد. لذا یک قسمت از تقاضای پول تحت تاثیر عوامل غیر قابل پیش بینی می باشد که این شکل از تقاضای پول نیز تابعی مستقیم از درآمد ملی می باشد.

4-3-            انگیزه سفته بازی :

کلاسیکها معتقد بودند که افراد پول را تنها برای انگیزه های معاملاتی و احتیاطی تقاض می نمایند. لیکن کینر بر این اعتقاد است که افراد علاوه بر دو هدف فوق برای انگیزه سومی نیز پول نزد خود نگهداری می نمایند که همان انگیزه سفته بازی می باشد. منظور از تقاضای سفته بازی پول این است که پول با هدف و امید انجام معاملات سودآور و بهره برداری از فرصتهایی که پیش می آید, نگهداری شود. از آنجائیکه نگهداری چول در شکل ساده آن مشمول هزینه فرصت بوده و باعث از دست رفتن سود ناشی از سرمایه گذاری در اوراق بهادار یا حسابهای سپرده سرمایه گذاری می گردد. بنابراین این قسم از تقاضای پول با نرخ بهره رابطه معکوس داشته و با بالارفتن نرخ بهره و یا به عبارت دیگر هزینه نگهداری پول, تقاضای سفته بازی پول کاهش می یابد و بالعکس.

بنابراین با توجه به سه انگیزه تقاضای فوق می توان روابط زیر را برای تقاضای پول بررسی نمود.

  • تقاضای معاملاتی و احتیاطی پول: از آنجائیکه تقاضای معاملاتی و احتیاطی, هر دو تحت تاثیر درآمد ملی می باشند بنابراین رابطه زیر برای این تقاضا مطرح می گردد:

که در این رابطه   تقاضای معاملاتی و احتیاطی پول, k ضریب تقاضای احتیاطی و معاملاتی و Y درآمد ملی می باشد. از آنجائیکه اقتصادانان کلاسیک تنها این دو انگیزه را برای تقاضای پول قائل می باشند. بنابراین تقاضای پول با درآمد ملی رابطه مستقیم داشته و تابعی از آن می باشد.

  • تقاضای سفته بازی پول: کینز بر خلاف کلاسیکها اعتقاد به انگیزه سفته بازی علاوه بر انگیزه معاملاتی و احتیتاطی دارد که می توان تقاضای سفته بازی پول را به شکل زیر بیان نمود

در رابطه فوق  تقاضای سفته بازی پول, L0 مقدار ثابت یا تقاضای مستقل پول , r نرخ بهره و L ضریب تقاضای سفته بازی پول می باشد.

بنابراین با ترکیب تقاضای سفته بازی و معاملاتی و احتیاطی پول, تابع تقاضای کل پول به شکل زیر بیان می گردد:


با توجه به رابطه فوق تقاضای پول تابعی از درآمد ملی و نرخ بهره می باشد که با درآمد ملی رابطه مستقیم و با نرخ بهره رابطه معکوس دارد. تغیرات نرخ بهره موجب حرکت بر روی منحنی تقاضای پول و تغییرات درآمد ملی موجب انتقال منحنی تقاضای پول می گردد.

 

5-         نظریات اقتصادی در خصوص پول

در خصوص پول و تقاضای آن نظریات متعددی ارائه شده است که مهمترین آنه به شرح زیر ارائه می گردد:

5-1-            نظریه مقداری پول:

این نظریه که مربوط به کلاسیکها می باشد برای اولین بار توسط ریکاردو ارائه شده و تسط استوارت میل به صورت رابطه M.V=P.T مطرح گردید که هدف از آن بررسی رابطه تورم و حجم پول بوده است. لیکن این رابطه به صورت M.V=Yn نیز مطرح گردیده است که با توجه به ثابت فرض شدن سرعت گردش پول ( V ), حجم پول ( M ) تابعی از درآمد ملی اسمی ( Yn ) می باشد.

5-2-            نظریه مکتب کمبریج برای تقاضای پول:

این نظریه بیان دیگری از نظریه مقداری پول می باشد که تقاضای اسمی برای پول را تابعی از درآمد ملی اسمی می داند. این رابطه توسط پیگو به شکل  مطرح گردیده است که در ان  تقاضای پول, K نسبتی از درآمد ملی که افراد می خواهند به صورت پول نگهداری کنند, P سطح عمومی قیمتها و Y درآمد ملی حقیقی می باشند. بنابراین تقاضای پول تابعی مستقیم از درآمد ملی اسمی می باشد.

5-3-            نظریه تقاضای پول فریدمن:

فریدمن برای پول هزینه نگهداری متصور بوده و نظریه وی بر آن اساس شکل گرفته است. از نظر فریدمن تقاضای حقیقی برای پول نسبتی از درآمد دائمی افراد است که به صورت رابطه  مطرح می گردد. ولی از آنجائیکه از پول به عنوان دارایی نیز استفاده می شود. پس نسبتی از درآمد دائمی که به شکل پول نگهداری می شود به بازدهی سایر اشکال دارایی نیز بستگی دارد. بنابراین تقاضای واقعی پول به شکل رابطه زیر می باشد:

در رابطه فوق rm نرخ بهره بانک, rb نرخ بهره اوراق قرضه, rs نرخ بازدهی سهام, p تورم, Y درآمد ملی و W ثروت می باشد که تقاضای واقعی پول با درآمد ملی و ثروت رابطه مستقیم و با بقیه رابطه معکوس دارد. البته از نظر فریدمن عامل اصلی تقاضای پول در بلند مدت همان درآمد است.

 

5-4-             نظریه تقاضای معاملاتی بامول توبین:

بامول و توبین با اعتقاد بر انگیزه سفته بازی تقاضای پول, تقاضای پول را تابعی از درآمد ملی و نرخ بهره می دانند که با درآمد ملی رابظه مستقیم و با نرخ بهره رابطه منفی دارد. این نظریه بیان می دارد که افراد با توجه به هزینه فرصت نگهداری پول ( نرخ بهره ) و هزینه رفت و آمد به بانک سعی می کنند که موجودی مطلوب پول خود را با هدف حداقل نمودن هزینه های فوق در هر دوره تعیین کنند.

 

6-         عرضه پول و عوامل موثر بر آن

با توجه به تعاریف ارائه شده در قسمت انواع پول و نحوه محاسبه آنها می توان گفت که عرضه پول در اصل مقدار حجم پول اقتصاد است که تحت تاثیر دو عامل ضریب تکاثر پول و پایه پولی است. به عبارت دیگر عرضه پول برابر است با پایه پولی ضربدر ضریب تکاثر پول که به صورت رابطه زیر بیان می گردد:

  که در این رابطه عرضه پول,  ضریب تکاثر پول و H برابر است با پایه پولی.

بنابراین عرضه پول در یک جامعه تحت تاثیر دو عامل پایه پولی و ضریب تکاثر پول می باشد. پایه پولی که به پول پرقدرت نیز معروف می باشد برابر است با بدهی بانک مرکزی به بخش های خصوصی ( اسکناس و مسکوک در دست مردم ) و بانکی ( اسکناس و مسکوک نزد بانکها, سپرده قانونی و آزاد بانکها نزد بانک مرکزی).

ضریب تکاثر پول نیز با توجه به قدرت بانکهای تجاری در خلق پول تحریری, عبارت است از حجم پول یا نقدینگی خلق شده به ازای یک واحد افزایش در پایه پولی. ضریب تکاثر پول برای حجم پول در گردش و نقدینگی در کاملترین حالت به شکل زیر می باشد:

 

که در روابط فوق C نسبت اسکناس و مسکوک در دست افراد به حجم سپرده‌هاي ديداري, R= نرخ ذخيره قانوني سپرده‌هاي ديداري,E = نسبت ذخاير اضافي بانکها به حجم سپرده‌هاي ديداري, t = نسبت سپرده‌هاي غير ديداري بانکها به حجم سپرده‌هاي ديداري وR1= نرخ ذخيره قانوني سپرده‌هاي غيرديداري می باشد.

 

7-         منابع مورد استفاده در اين بخش:

اقتصاد کلان رشته مديريت ، تاليف دکتر محسن نظري، انتشارات نگاه دانش، 1380

پول، ارز و بانکداري ، تاليف فردريک ميشکين، ترجمه دکتر جهانخاني، انتشارات سمت، 1381

پول، ارز و بانکداري ، تاليف دکتر يوسف فرجي، شرکث چاپ و نشر بازرگاني ، 1378

سايتهاي اينترنتي اقتصادي و روزنامه‌هاي اقتصادي

 

+ نوشته شده در  ششم بهمن 1387ساعت 10:5  توسط صمدی  |